اسید اگزالیک

اسید اگزالیک چیست

اسید اگزالیک یک ترکیب آلی است که به دلیل استخراج اولیه از گیاهان تیره اگزالیس، به این نام خوانده می‌شود. در علم شیمی، این ماده که با نام‌های اسید اتاندیوئیک یا اسید اکسیریک نیز شناخته می‌شود، به عنوان ساده‌ترین اسید دی‌کربوکسیلیک طبقه‌بندی می‌گردد. اسید اگزالیک به طور طبیعی در بسیاری از محصولات غذایی شامل میوه‌ها، سبزیجات، کاکائو، انواع مغزها و دانه‌ها یافت می‌شود. با وجود منشأ طبیعی، این اسید دارای اسیدیته بالایی است و در صورت مصرف بیش از حد یا تماس مستقیم با پوست، می‌تواند سمی و آسیب‌رسان باشد.

خواص فیزیکی و شیمیایی اسید اگزالیک

اسید اگزالیک، با فرمول شیمیایی C2H2O4 و نام رسمی اتان‌ دیوئیک اسید (Ethane Dioic Acid)، ساده‌ترین عضو از خانواده اسیدهای دی‌کربوکسیلیک است. از نظر ظاهری، این ترکیب به صورت کریستال‌های جامد، سفید رنگ و بدون بو دیده می‌شود. جرم مولکولی آن 90.034 g/mol و چگالی آن در حدود 1.90 g/L است. نقطه ذوب بالای آن در 191ºC نشان‌دهنده پایداری حرارتی نسبی آن است. از منظر شیمیایی، اسید اگزالیک یک اسید آلی قوی محسوب می‌شود؛ میزان اسیدیته محلول آن (pH) در حدود 3 است، که نشان‌دهنده قدرت تفکیک بالای پروتون‌های آن در آب است. این ویژگی اسیدیته قوی، دلیل اصلی خاصیت خورندگی و لزوم رعایت نکات ایمنی هنگام کار با این ماده در حالت خالص است.

 

روش ساخت اگزالیک

اسید اگزالیک به عنوان یک ماده شیمیایی صنعتی مهم، عمدتاً از طریق اکسیداسیون کربوهیدرات‌ها یا گلوکز تولید می‌شود. این فرآیند صنعتی معمولاً با استفاده از اسید نیتریک یا هوا به عنوان عوامل اکسید کننده انجام می‌گیرد. از آنجایی که این واکنش به طور طبیعی با سرعت بسیار پایینی پیش می‌رود، از اکسید وانادیم به عنوان یک کاتالیزور برای تسریع فرآیند استفاده می‌شود. یک مسیر صنعتی دیگر شامل واکنش‌هایی نظیر 4 ROH + 4 CO + O2 → 2 (CO2R)2 + 2 H2O است. علاوه بر روش‌های صنعتی، یک روش رایج آزمایشگاهی برای تهیه این ترکیب، اکسیداسیون ساکارز (شکر) با استفاده از اسید نیتریک غلیظ است که این روش نیز برای تکمیل واکنش به حضور کاتالیزور نیاز دارد.

 

منابع غذایی و متابولیسم اسید اگزالیک در بدن

اسید اگزالیک به طور طبیعی در طیف وسیعی از مواد غذایی یافت می‌شود که شامل سبزیجات برگ‌دار (مانند اسفناج)، شلغم، ریواس، میوه‌ها، کاکائو، سیب‌زمینی، آجیل و انواع دانه‌ها هستند. لازم به ذکر است که فرآیند پختن سبزیجات می‌تواند میزان این اسید را بین 30 تا 90 درصد کاهش دهد. بدن انسان علاوه بر دریافت این ماده از طریق رژیم غذایی، می‌تواند آن را به طور مستقل تولید کند و حتی ویتامین c نیز می‌تواند پس از متابولیسم به اگزالات تبدیل شود. پس از مصرف، اگزالات قابلیت اتصال به مواد معدنی مانند کلسیم و آهن را دارد و ترکیباتی نظیر اگزالات کلسیم و اگزالات آهن را تشکیل می‌دهد. این فرآیند عمدتاً در روده بزرگ انجام می‌شود اما می‌تواند در کلیه‌ها و دستگاه ادراری نیز رخ دهد. در اکثر افراد، این ترکیبات بی‌خطر بوده و از طریق مدفوع یا ادرار دفع می‌شوند، اما در افراد مستعد، مصرف رژیم‌های غذایی سرشار از اگزالات می‌تواند خطر ابتلا به سنگ کلیه و سایر مشکلات سلامتی را افزایش دهد.

 

کاربردهای متنوع اسید اگزالیک در صنایع

اسید اگزالیک به دلیل توانایی‌های شیمیایی منحصربه‌فرد، در فرآیندهای صنعتی و تجاری متعددی دارای اهمیت بالایی است. این ترکیب به ویژه در امور پاک‌سازی و زنگ‌زدایی مؤثر است؛ چرا که قدرت حل کردن رسوبات معدنی، از بین بردن لکه‌ها و چربی‌ها، و قابلیت واکنش با یون‌های فلزی را دارد. علاوه بر این کاربردها، اسید اگزالیک به دلیل تأثیرگذاری بر روی مواد آلی و معدنی، در بخش‌های گوناگون دیگری از جمله داروسازی، کشاورزی و تولید سایر محصولات شیمیایی نیز نقش حیاتی ایفا می‌کند. این خواص چندگانه موجب شده است که این اسید در طیف وسیعی از صنایع مورد استفاده قرار گیرد.

 

 کاربرد اسید اگزالیک در زنبورداری و کنترل کنه‌ها

اسید اگزالیک یک ابزار کارآمد برای زنبورداران است که از آن برای کنترل و از بین بردن کنه انگلی واروآ استفاده می‌کنند. این ماده با نفوذ به بدن کنه‌ها، به طور مؤثری باعث مرگ آن‌ها می‌شود، در حالی که معمولاً به خود زنبورهای عسل آسیبی نمی‌رساند. با این حال، برای جلوگیری از آلودگی احتمالی عسل به این اسید، این تیمار باید در زمان‌هایی که کندو فاقد جمعیت فعال (کلونی) است، انجام شود. به عنوان مثال، بهترین زمان برای استفاده از آن در بسته‌های جدید زنبور عسل یا در فصل پاییز است که فعالیت پرورش زنبورها و تولید عسل متوقف شده است. لازم به ذکر است که اسیدهای آلی دیگری مانند اسید فرمیک و اسید سیتریک نیز می‌توانند برای همین هدف در کنترل کنه‌های واروآ به کار روند.

 

کاربرد اسید اگزالیک در شوینده‌ها و زنگ‌زدایی

اسید اگزالیک به واسطه ماهیت اسیدی قوی که دارد، یک ماده بسیار با اهمیت در صنعت شوینده‌ها محسوب می‌شود و به ویژه در تولید سفیدکننده‌ها کاربرد فراوانی پیدا کرده است. این ترکیب به طور خاص برای از بین بردن زنگ‌زدگی یک ماده فوق‌العاده مؤثر شناخته می‌شود؛ از این رو، برای فرآیند زنگ‌زدایی (حذف اکسید آهن) و همچنین لکه‌بری از سطوح مختلفی مانند فلزات، سنگ‌ها و چوب‌های قدیمی به کار می‌رود. این قابلیت آن در واکنش با یون‌های فلزی، آن را به ابزاری قدرتمند برای بازیابی سطوح تبدیل کرده است.

 

کاربرد اسید اگزالیک در نساجی

اسید اگزالیک در صنعت نساجی و تولید پوشاک نقش مهمی دارد؛ از این ترکیب برای سفید کردن پارچه‌ها و همچنین از بین بردن لکه‌های جوهر از روی آن‌ها استفاده می‌شود. علاوه بر این، نمک‌های آنتیموان مشتق‌شده از اسید اگزالیک، در فرآیندهای مربوط به رنگ‌آمیزی و چاپ روی پارچه به کار گرفته می‌شوند.

 

نقش اسید اگزالیک در داروسازی

در صنایع دارویی، از اسید اگزالیک برای اهداف تصفیه و رقیق کردن مواد شیمیایی استفاده می‌شود. هرچند اطلاعات علمی بسیار کمی در مورد فواید مستقیم سلامتی خود این اسید وجود دارد، اما شکل خام و آلی آن به خودی خود کشنده نیست، اگرچه ممکن است در مواردی اثرات مضری بر بدن انسان داشته باشد که باید در نظر گرفته شود.

 

اهمیت اسید اگزالیک در کشاورزی

اسید اگزالیک در بخش کشاورزی دارای اهمیت ویژه‌ای است، به خصوص در فرآیند استخراج و آزادسازی پتاسیم K از خاک. تحقیقات نشان داده‌اند که محلول‌های اسید اگزالیک با pH پایین می‌توانند میزان بیشتری از پتاسیم را از مواد معدنی موجود در خاک‌های قلیایی آزاد کنند. این اسید همچنین جذب K توسط خاک را کاهش داده و دفع آن را افزایش می‌دهد، که این تأثیرات در سطوح pH پایین محیط خاک، به بیشترین حد خود می‌رسند.

 

مزایای اسید اگزالیک

اسید اگزالیک به عنوان یک ترکیب شیمیایی قوی، شهرت خود را مدیون دو مزیت کلیدی در فرآیندهای پاک‌سازی است. اولاً، این ماده توانایی چشمگیری در حذف سخت‌ترین لکه‌ها، به ویژه لکه‌هایی که منشأ معدنی دارند (مانند زنگ آهن)، دارد. ثانیاً، دارای خواص سفیدکنندگی مؤثری است که آن را به یک جزء ایده‌آل در فرمولاسیون شوینده‌ها و محصولات سفیدکننده تبدیل می‌کند، به ویژه در بازیابی رنگ چوب‌های قدیمی یا پارچه‌های لکه‌دار. این دو ویژگی شیمیایی، اسید اگزالیک را به ابزاری قدرتمند در صنایع نظافت و نگهداری تبدیل کرده است.

 

معایب اسید اگزالیک

اسید اگزالیک یک ماده شیمیایی است که استفاده از آن می‌تواند خطرات جدی برای سلامتی به همراه داشته باشد. تماس با این ماده، به ویژه در حالت غلیظ، می‌تواند منجر به تحریک و سوزش شدید پوست و چشم شود. استنشاق بخارات یا ذرات آن نیز ممکن است موجب مشکلات تنفسی مانند تنگی نفس، سرفه و خس خس سینه گردد. در موارد مسمومیت داخلی، علائم شدیدتری از جمله سردرد، سرگیجه، تهوع، تشنج و در نهایت می‌تواند به کما و حتی مرگ منجر شود. این خطرات نشان‌دهنده آن است که باید هنگام کار با اسید اگزالیک، تمام نکات ایمنی لازم رعایت شود.

 

خرید اسید اگزالیک

شرکت بازرگانی پرشیا کماندار پایتخت به عنوان یک مرجع قابل اعتماد در زمینه تأمین مواد اولیه شیمیایی و صنعتی، مفتخر است که نیاز صنایع مختلف به اسید اگزالیک را برطرف سازد. این شرکت با تمرکز بر کیفیت محصول و ارائه خدمات بازرگانی مطمئن، اسید اگزالیک مورد نیاز برای کاربردهای صنعتی مانند زنگ‌زدایی، تولید شوینده‌ها و مصارف کشاورزی را با خلوص بالا عرضه می‌کند. برای خرید اسید اگزالیک با استانداردهای لازم و اطمینان از دریافت محصول با کیفیت در حجم مورد نیاز، می‌توانید با کارشناسان فروش این شرکت در ارتباط باشید.